Elektryk z uprawnieniami E i D – co to znaczy i kiedy są wymagane?

Co znaczy elektryk z uprawnieniami E i D?

„Uprawnienia elektryczne” to potoczna nazwa świadectw kwalifikacyjnych. Wymaga ich art. 54 ust. 1 Prawa energetycznego: osoby zajmujące się eksploatacją sieci, urządzeń i instalacji określonych w przepisach „obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne”. Szczegóły określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci. Litery E i D oznaczają dwa rodzaje stanowisk z jego § 4 ust. 1:

• E – eksploatacja: „stanowiska osób wykonujących prace dotyczące obsługi, konserwacji, remontu, naprawy, montażu lub demontażu i czynności kontrolno-pomiarowych”,
• D – dozór: „stanowiska osób kierujących czynnościami osób wykonujących prace określone w pkt 1 lub stanowiska osób sprawujących nadzór nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci”.

Na każde stanowisko wydaje się osobne świadectwo – wzór z załącznika nr 3 do rozporządzenia ma dwie odmiany, z napisem „EKSPLOATACJI” albo „DOZORU” na okładce. Elektryk z uprawnieniami E i D ma więc dwa świadectwa.

Eksploatacja to nie tylko obsługa

W przepisach eksploatacja obejmuje więcej niż korzystanie z gotowej instalacji. Należy do niej montaż i demontaż – czynności „niezbędne do instalowania lub odinstalowywania i przyłączania lub odłączania urządzeń, instalacji i sieci” – oraz czynności kontrolno-pomiarowe, „niezbędne do dokonania oględzin, oceny stanu technicznego, parametrów eksploatacyjnych, jakości regulacji i sprawności energetycznej urządzeń, instalacji i sieci” (§ 4 ust. 2 pkt 4 i 5). Do eksploatacji należą też obsługa, konserwacja oraz remont i naprawa.

Czym dozór różni się od eksploatacji

Osoba na stanowisku dozoru kieruje pracami innych albo nadzoruje eksploatację. Na egzaminie wykazuje się szerszą wiedzą – między innymi z przepisów „dotyczących przyłączania urządzeń i instalacji do sieci”, z prowadzenia dokumentacji technicznej i eksploatacyjnej oraz z przepisów „dotyczących budowy urządzeń, instalacji i sieci oraz norm i warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać te urządzenia, instalacje i sieci” (§ 6 ust. 1 pkt 2).

Czego dotyczy świadectwo kwalifikacyjne?

Załącznik nr 1 do rozporządzenia dzieli urządzenia, instalacje i sieci na trzy grupy:

• grupa 1 – urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne, które wytwarzają, magazynują, przetwarzają, przesyłają i zużywają energię elektryczną,
• grupa 2 – urządzenia, które wytwarzają, magazynują, przetwarzają, przesyłają i zużywają ciepło, oraz inne urządzenia energetyczne,
• grupa 3 – urządzenia, instalacje i sieci gazowe.

W grupie 1 jest 16 rodzajów. Cztery dzielą urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne według napięcia znamionowego – pierwszy z nich to „urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV” (pkt 2). Osobno wymieniono między innymi zespoły prądotwórcze o mocy wyższej niż 50 kW, urządzenia elektrotermiczne, sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego, urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym i aparaturę kontrolno-pomiarową.

Świadectwo nie obejmuje więc wszystkich urządzeń elektrycznych. Komisja wpisuje na nim rodzaje urządzeń, instalacji i sieci z załącznika nr 1 oraz rodzaje czynności z § 4 ust. 2: obsługę, konserwację, remont lub naprawę, montaż lub demontaż, czynności kontrolno-pomiarowe.

Czy elektryk musi mieć uprawnienia do montażu instalacji?

Art. 54 ust. 1 wymaga świadectwa od osób, które zajmują się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci wymienionych w rozporządzeniu, a eksploatacja obejmuje montaż, naprawy i pomiary. Rozporządzenie zwalnia ze świadectwa tylko czynności związane z obsługą dwóch rodzajów urządzeń: „urządzeń elektrycznych o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV i mocy znamionowej nie wyższej niż 20 kW, jeżeli w dokumentacji urządzenia określono zasady jego obsługi” oraz urządzeń lub instalacji cieplnych o mocy zainstalowanej nie wyższej niż 50 kW (§ 5). Montażu, napraw ani pomiarów ten wyjątek nie obejmuje.

Pracodawcy nie wolno zatrudniać przy samodzielnej eksploatacji osób bez kwalifikacji. Pod nadzorem osoby uprawnionej może jednak dopuścić do prac osoby bez świadectw – między innymi w celu przygotowania zawodowego i uczniów szkół kształcących w zawodzie (art. 54 ust. 2).

Jak sprawdzić uprawnienia elektryka?

Poproś o pokazanie świadectw. Według wzoru z załącznika nr 3 na każdym są:

• stanowisko – na okładce: eksploatacji albo dozoru,
• imię i nazwisko oraz numer komisji kwalifikacyjnej i data egzaminu,
• zakres – rodzaje czynności, na przykład montaż lub demontaż albo czynności kontrolno-pomiarowe,
• rodzaje urządzeń, instalacji i sieci z załącznika nr 1,
• termin ważności – „Świadectwo kwalifikacyjne jest ważne do dnia” – oraz miejsce i data wystawienia.

Sprawdź datę: według art. 54 ust. 1aa świadectwa „tracą ważność po upływie 5 lat od dnia ich wydania”. Sprawdź też, czy zakres pasuje do zlecenia – przy pomiarach to czynności kontrolno-pomiarowe, przy nowej instalacji montaż – i zapytaj, czy rodzaje urządzeń wpisane na świadectwie obejmują instalację, przy której elektryk ma pracować.

Art. 54 Prawa energetycznego i rozporządzenie nie przewidują publicznego rejestru świadectw – dokumentację z postępowania w sprawie sprawdzania kwalifikacji komisja przechowuje przez 10 lat od dnia wydania świadectwa (§ 15). Inaczej jest z uprawnieniami budowlanymi: ich numer, specjalność i zakres są w centralnym rejestrze Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego i „są publikowane na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej urzędu obsługującego Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego” (art. 88a ust. 5a Prawa budowlanego).

Czym uprawnienia budowlane różnią się od uprawnień E i D?

Uprawnienia budowlane to decyzja wydawana przez organ samorządu zawodowego po egzaminie (art. 12 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego). Pozwalają pełnić samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, między innymi „kierowanie budową lub innymi robotami budowlanymi”, projektowanie i „sprawowanie kontroli technicznej utrzymania obiektów budowlanych” (art. 12 ust. 1). Dla instalacji elektrycznych ustawa przewiduje specjalność instalacyjną w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych (art. 14 ust. 1 pkt 4 lit. c). Do wykonywania tych funkcji potrzebny jest jeszcze wpis na listę członków izby samorządu zawodowego (art. 12 ust. 7).

• Świadectwa E i D (Prawo energetyczne) – prace przy urządzeniach, instalacjach i sieciach oraz kierowanie nimi i nadzór nad eksploatacją.
• Uprawnienia budowlane (Prawo budowlane) – projektowanie, kierowanie robotami budowlanymi i kontrola techniczna utrzymania obiektów.

Który dokument jest potrzebny, zależy od czynności – przepisy o odbiorach i kontrolach mówią to wprost.

Jakie uprawnienia są potrzebne do odbioru instalacji?

• Zawiadomienie o zakończeniu budowy domu jednorodzinnego – protokołów badań instalacji elektrycznej się do niego nie dołącza (art. 57 ust. 1b). Więcej: pomiary elektryczne do odbioru domu.
• Wniosek o pozwolenie na użytkowanie – dołącza się do niego protokoły badań i sprawdzeń instalacji „sporządzone przez osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności” albo osoby z art. 62 ust. 6, który dotyczy kontroli przewodów kominowych (art. 57 ust. 1 pkt 4 lit. a).
• Kontrola co 5 lat – przeprowadzają ją osoby z uprawnieniami budowlanymi w odpowiedniej specjalności (art. 62 ust. 4), a kontrole instalacji elektrycznych „mogą przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych” (art. 62 ust. 5) – czyli osoby ze świadectwem kwalifikacyjnym na stanowisku dozoru, wydanym dla odpowiednich rodzajów urządzeń i instalacji. Kopie uprawnień albo kwalifikacji dołącza się co do zasady do protokołu (art. 62a ust. 4 i 4a). Więcej: przegląd instalacji elektrycznej co 5 lat.
• Druk ZI – jeśli Twoim operatorem sieci jest TAURON Dystrybucja: „Druk ZI zawiera oświadczenie o stanie technicznym instalacji, które może podpisać właściciel obiektu lub zarządca obiektu albo elektryk, który posiada świadectwo kwalifikacyjne uprawniające do zajmowania się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci na stanowisku dozoru.” U innego operatora sprawdź jego zasady.

Kiedy wezwać elektryka

Zleć pracę elektrykowi ze świadectwami kwalifikacyjnymi, gdy:

• budujesz dom albo wymieniasz instalację – montaż to według rozporządzenia praca eksploatacyjna,
• zbliża się kontrola instalacji co 5 lat albo kupujesz dom lub mieszkanie bez protokołu z ostatniej kontroli,
• przed odbiorem domu albo przed złożeniem druku ZI chcesz wiedzieć, w jakim stanie jest instalacja,
• instalację wykonał ktoś, kto nie pokazał świadectw, a protokołu z pomiarów nie ma.

Mamy uprawnienia elektryczne E i D – eksploatacja i dozór – i wykształcenie elektryczne, a firmę prowadzimy od 2017 r. Wykonujemy instalacje elektryczne w nowych domach, wymianę instalacji elektrycznej i pomiary elektryczne – odbiorcze i okresowe – z protokołem z wynikami, a za wykonane prace wystawiamy fakturę VAT. Kim jesteśmy i jak pracujemy, przeczytasz na stronie o firmie. Wycena jest bezpłatna: w formularzu bezpłatnej wyceny opisz, co trzeba zrobić, i dołącz projekt albo zdjęcie rozdzielnicy.